“Üçüncü gözüm açıldı.”
Spiritüel alanda çok sık duyulan cümlelerden biri budur.
Bazen meditasyon sırasında alnın ortasında basınç hissedilir.
Bazen gözler kapalıyken ışıklar görülür.
Bazen geometrik şekiller belirir.
Bazen kişi çevresindeki insanları daha iyi “okuduğunu” düşünür.
Bazen rüyalar yoğunlaşır.
Bazen sezgilerin arttığı hissedilir.
Ve bütün bunlar tek bir kavramın altında toplanır:
Üçüncü göz.
Peki üçüncü göz gerçekten nedir?
Alnımızın içinde görünmeyen başka bir organ mı vardır?
Epifiz bezi üçüncü göz müdür?
Meditasyonda görülen ışıklar üçüncü gözün açıldığını mı gösterir?
Yoksa “üçüncü göz” aslında binlerce yıldır kullanılan güçlü bir metafor mudur?
Bu soruya sağlıklı cevap verebilmek için önce çok temel bir ayrım yapmalıyız:
Görmek ile görmek aynı şey değildir.
Bir şeyi gözle görmek vardır.
Bir de bir şeyi daha önce fark etmediğin hâlde bir anda görmek.
Mesela yıllardır aynı ilişki döngüsünü yaşarsın.
Her defasında farklı insanlar vardır ama sonuç aynıdır.
Bir gün bir şey olur ve birden fark edersin:
“Ben aslında sürekli aynı seçim biçimini tekrar ediyorum.”
Gözlerinle yeni bir şey görmedin.
Ama daha önce göremediğin bir örüntüyü gördün.
İşte “görmek” kelimesinin ikinci anlamı burada başlar.
Üçüncü göz fikrini anlamanın en doğru yollarından biri budur.
Üçüncü göz, gerçekten üçüncü bir göz müdür?
Geleneksel Hint sistemlerinde üçüncü göz çoğunlukla Ajna çakra ile ilişkilendirilir.
Ajna, kaşların arasındaki bölgeyle bağlantılı olarak anlatılır ve sezgi, içsel algı, kavrayış, zihinsel berraklık ve farkındalık gibi temalarla ilişkilendirilir.
Fakat bu anlatıyı doğrudan anatomik bir organ tarifine çevirmek doğru değildir.
Osho'nun Yakınlık adlı eserindeki ifade bu noktada oldukça nettir. Metinde “üçüncü göz”ün fiziksel olarak bir yerde duran gerçek bir göz olmadığı, daha çok görme biçiminin içeriye doğru yeniden ayarlanması şeklinde yorumlandığı anlatılır. Meditasyon burada dışarıya alışmış dikkatin iç dünyaya uyum sağlaması gibi ele alınır.
Bu yaklaşım önemli.
Çünkü “üçüncü göz”ü fiziksel bir organ gibi düşündüğümüzde onu bulmak için kafatasında gizli bir yapı aramaya başlarız.
Ama onu bir algı metaforu olarak düşündüğümüzde soru değişir:
“Ben neyi görmüyordum da şimdi görmeye başladım?”
Bu çok daha derin bir sorudur.
O zaman epifiz bezi nedir?
Üçüncü göz tartışmalarında en sık epifiz bezinden söz edilir.
Epifiz bezi beynin içinde bulunan gerçek bir endokrin yapıdır.
Melatonin salgılanması ve uyku-uyanıklık ritimleriyle ilişkisi vardır.
Buraya kadar bilimsel zemindeyiz.
Fakat modern spiritüel kültürde bundan sonra büyük bir sıçrama yapılır:
“Epifiz bezi üçüncü gözdür.”
“Epifiz aktif olunca başka boyutlar görülür.”
“DMT salgılanır ve ruhsal âlemler açılır.”
“Üçüncü göz kireçlenmiştir, onu açmak gerekir.”
Bu ifadelerin önemli bir kısmı bilimsel olarak kanıtlanmış gerçekler değildir.
Burada yine aynı hatayı yapmamamız gerekir:
Bir anatomik yapıyla geleneksel sembol arasında benzerlik kurmak başka şeydir.
İkisinin aynı şey olduğunu kanıtlamak başka.
Epifiz bezinin insanın ışık-karanlık döngüsüyle ilişkili olması, tarih boyunca “içsel ışık” sembolleriyle ilişkilendirilmesini anlaşılır kılabilir.
Ama bu, epifiz bezinin metafizik algı organı olduğunu göstermez.
Dolayısıyla daha doğru ifade şudur:
Epifiz bezi biyolojik bir organdır. Üçüncü göz ise farklı geleneklerde kullanılan içsel algı ve farkındalık sembolüdür. İkisini eşitlemek bilimsel olarak kanıtlanmış değildir.
Tasavvufta üçüncü göz var mı?
“Üçüncü göz” terimi tasavvufun klasik kavramı değildir.
Fakat tasavvufta buna yakın bir işlevi anlatan çok önemli bir kavram vardır:
Basîret.
Basar dış gözle görmeyi ifade eder.
Basîret ise içsel görme, hakikati ayırt etme ve görünenin ötesindeki anlamı fark etme kapasitesi olarak kullanılır.
Elimizdeki İnsân-ı Kâmil metninde bu ayrım oldukça açık şekilde ifade edilir. Dış dünyadaki eşyalara göz aracılığıyla yönelen görmenin “basar”, kalp mahallinden gerçekleşen içsel idrakin ise “basîret” olarak adlandırıldığı anlatılır.
Fusûsu'l-Hikem şerhinde de “basiret gözünün açılması” ifadesi geçer ve bu ifade, olayların hakikatini daha doğrudan idrak etme kapasitesiyle ilişkilendirilir.
Burada dikkat çekici bir paralellik vardır.
Hint geleneği:
“Üçüncü göz.”
der.
Tasavvuf:
“Basîret.”
der.
Farklı metafizik sistemlerdir.
Ama her ikisinin de işaret ettiği temel insan deneyimi açısından ortak bir yön vardır:
İnsan yalnızca gözleriyle görmez; anlamı da görür.
Gözümüz açıkken neden göremiyoruz?
Çünkü görmek yalnızca ışığın retina üzerine düşmesi değildir.
İnsan sürekli seçer.
Dikkat eder.
Filtreler.
Yorumlar.
Hatırlar.
Karşılaştırır.
Bekler.
Ve bütün bunlar gördüğümüz dünyayı etkiler.
Bir odaya iki insan girsin.
Biri mimar olsun.
Biri güvenlik uzmanı.
Aynı odaya bakarlar.
Mimar:
ışığı,
oranı,
malzemeyi,
mekân ilişkisini görür.
Güvenlik uzmanı:
çıkışları,
kör noktaları,
kameraları,
riskleri görür.
Göz aynı odadadır.
Ama görülen dünya aynı değildir.
Çünkü dikkat, deneyim ve zihinsel model algıyı şekillendirir.
Bu nedenle üçüncü gözü yalnızca “daha fazla şey görmek” olarak değil, daha önce zihinsel filtreler yüzünden göremediğimiz şeyi fark etmek olarak da okuyabiliriz.
Bu bazen dış dünyayla ilgilidir.
Ama çoğu zaman insanın kendisiyle ilgilidir.
İnsan kendisini neden göremez?
Çünkü kendisini içeriden yaşar.
Öfkeliyken:
“Öfkeliyim.”
demez çoğu zaman.
“Sen beni kızdırdın.”
der.
Korkarken:
“Korkuyorum.”
demez.
“Bu kesinlikle tehlikeli.”
der.
Kıskanırken:
“Kıskanıyorum.”
demez.
“Karşımdaki yanlış davranıyor.”
der.
Kontrol etmeye çalışırken:
“Kontrol ihtiyacım var.”
demez.
“Bunu böyle yapmak daha doğru.”
der.
İnsan kendi içsel süreçlerini dış dünyanın özellikleri gibi yaşar.
Farkındalık arttığında çok önemli bir değişiklik olur.
İlk defa şöyle demeye başlar:
“Bir dakika. Burada olan sadece dışarıdaki olay değil. Bende de bir süreç çalışıyor.”
Bu an küçümsenmemeli.
Çünkü üçüncü göz fikrinin en işlevsel yorumlarından biri tam olarak budur:
Gözün dışarıyı görürken, farkındalığın kendini görmeye başlaması.
Meditasyon burada ne yapıyor?
Meditasyonun temel etkilerinden biri dikkatin sürekli dışarıya yönelme alışkanlığını kesintiye uğratmasıdır.
Normal hayatta dikkat sürekli nesnelere gider.
Telefon.
İnsanlar.
Konuşmalar.
İş.
Bildirimler.
Düşünceler.
Sorunlar.
Planlar.
Geçmiş.
Gelecek.
Dikkat neredeyse hiçbir zaman kendi kaynağına dönmez.
Osho'nun metinlerinde meditasyon, konsantrasyondan farklı olarak içeriye doğru yönelme ve öznel deneyimin fark edilmesi şeklinde tarif edilir. Konsantrasyonun nesneye, meditasyonun ise özneye doğru yöneldiği vurgulanır.
Bu ayrım üçüncü göz meselesi açısından önemlidir.
Çünkü üçüncü göz “daha güçlü konsantrasyon” değildir.
Bir mumun alevine saatlerce bakmak otomatik olarak içsel farkındalık yaratmaz.
Bir noktaya çok yoğun biçimde odaklanmak da aynı şey değildir.
Asıl değişim şudur:
Dikkat ilk kez kendi işleyişini görmeye başlar.
Düşünce gelir.
Ama kişi ilk defa:
“Düşünüyorum.”
yerine:
“Bir düşünce geldi.”
diyebilir.
Duygu yükselir.
Ama kişi:
“Ben buyum.”
yerine:
“Şu anda bu duygu var.”
diyebilir.
Bu küçük mesafe çok önemlidir.
Çünkü gözlem burada başlar.
Peki meditasyonda neden ışık görülür?
Üçüncü gözle ilişkilendirilen en yaygın deneyimlerden biri gözler kapalıyken ışık görülmesidir.
Karanlıkta:
mavi,
mor,
beyaz,
sarı,
geometrik,
titreşen,
dairesel
ışıklar görülebilir.
Bazı kişiler bunları çok yoğun deneyimler.
Bu deneyimler gerçektir.
Fakat yine deneyim ile yorum arasındaki ayrımı korumamız gerekir.
Gözler kapalıyken görsel sistem tamamen kapanmaz.
Retina, görsel sinir yolları ve görsel korteks aktivitesini sürdürür.
Basınç, yorgunluk, karanlığa adaptasyon, sinirsel aktivite ve dikkat değişiklikleri çeşitli görsel fenomenler meydana getirebilir.
Bu tür gözler kapalı görsel deneyimlerin hepsine:
“Üçüncü göz açıldı.”
demek bilimsel olarak gerekçelendirilmiş değildir.
Ama bu deneyimleri:
“Hiçbir anlamı yok.”
diye reddetmek de gerekli değildir.
Deneyim kişinin içsel sürecinin bir parçası olabilir.
Önemli olan onu doğru yere koymaktır.
Işık görmek bir deneyimdir. Ona yüklediğin anlam ise yorumdur.
Bu ayrım bütün seri boyunca korumamız gereken temel ilkedir.
Ya geometrik şekiller?
Meditasyon sırasında bazı kişiler:
spiraller,
mandala benzeri şekiller,
tüneller,
dairesel desenler,
ızgaralar,
yüzler
veya karmaşık imgeler görebilir.
İnsan görsel sistemi desen üretmeye son derece yatkındır.
Beyin gelen verileri organize eder, eksikleri tamamlar ve anlamlı biçimlere dönüştürür.
Bu nedenle bazı içsel görsel fenomenlerin doğrudan metafizik varlıklarla ilişkilendirilmesi için yeterli temel yoktur.
Örneğin kişi meditasyonda bir göz görürse:
“Bana bir varlık baktı.”
sonucuna hemen varmak gerekmez.
Bir yüz görürse:
“Başka boyuttaki biri iletişim kurdu.”
demek zorunda değildir.
Belki öyledir.
Belki değildir.
Bilmiyoruz.
Sağlıklı spiritüel yaklaşım tam burada kendisini gösterir.
İnsan deneyimi inkâr etmez.
Ama anlamını hemen kesinleştirmez.
Peki sezgi artarsa?
Üçüncü gözle ilgili ikinci büyük iddia budur:
“Sezgilerim açıldı.”
Kişi birini düşünür ve o kişi arar.
Bir yere gitmek istemez ve orada kötü bir olay olduğunu öğrenir.
Bir insanla tanışır ve onun güvenilir olmadığını hisseder.
Sonra haklı çıkar.
Bunlar ilginç deneyimlerdir.
Ama sezgi kavramını anlamak için onu büyülü bir yetenek hâline getirmemek gerekir.
İnsan beyni bilinçli olarak fark etmediği birçok küçük bilgiyi işler.
Ses tonu.
Yüz ifadesi.
Mikro davranışlar.
Geçmiş deneyimler.
Bağlam.
Tutarsızlıklar.
Beden dili.
Bunların tamamı bilinçli düşünceye dönüşmeden bir “his” oluşturabilir.
Bu yüzden:
“İçime doğdu.”
dediğimiz bazı durumlarda zihin aslında veri işlemiş olabilir, fakat işlemin ara basamaklarını bilincimize getirmemiş olabilir.
Elimizdeki Osho Sezgi metni sezgiyi akıldan farklı bir bilme biçimi olarak ele alıyor ve onu doğrudan mantıksal çıkarımdan ayırıyor. Ancak bu, felsefi-spiritüel bir yorumdur; bilimsel bir mekanizma açıklaması olarak alınmamalıdır.
Dolayısıyla sezgi değerlidir.
Ama sezgi yanılmaz değildir.
Korku da sezgi gibi hissedilebilir.
Travmatik geçmiş de.
Önyargı da.
Arzu da.
Beklenti de.
Bu nedenle gerçek mesele:
“Sezgim var mı?”
değil,
“Sezgi sandığım şeyi korkudan, arzudan ve beklentiden ayırabiliyor muyum?”
olmalıdır.
Üçüncü göz açılırsa geleceği görür müyüz?
Bu noktada spiritüel kültür kolayca falcılığa kayabilir.
“Üçüncü göz açılınca insanların düşüncelerini okursun.”
“Geleceği görürsün.”
“Ölüm tarihlerini hissedersin.”
“Başka boyutları görürsün.”
Bu tür kesin iddialar için güvenilir bir temel yoktur.
Daha önemlisi, bu tür beklentiler meditasyonu bozabilir.
Çünkü kişi artık farkındalık için oturmaz.
Fenomen beklemek için oturur.
Bugün ışık gelecek mi?
Bugün görüntü görecek miyim?
Bugün biriyle telepatik bağlantı olacak mı?
Bu noktada meditasyon gözlem olmaktan çıkar ve performansa dönüşür.
Zihin deneyim avına çıkar.
Bu da üçüncü göz fikrinin paradoksudur.
“Daha fazla görmek” için uğraşırken gerçekte olanı göremez hâle gelebilirsin.
Üçüncü göz açmak tehlikeli midir?
“Üçüncü gözünü açma, cinler görürsün.”
“Bir kez açılırsa kapatamazsın.”
“Ruhlar sana gelir.”
gibi korku anlatıları da yaygındır.
Bunların çoğu güvenilir biçimde doğrulanmış bilgiler değildir.
Fakat başka bir anlamda dikkat gereklidir.
Yoğun meditasyon, uzun süreli duyusal izolasyon, uykusuzluk, aşırı nefes teknikleri veya kişinin psikolojik olarak zorlandığı bir dönemde yapılan ağır pratikler algısal deneyimleri yoğunlaştırabilir.
Eğer kişi bütün bu deneyimleri metafizik kesinliklerle yorumlamaya başlarsa korku büyüyebilir.
Örneğin:
Bir gölge gördü.
“Varlık geldi.”
Bir ses duydu.
“Bana mesaj veriliyor.”
Tesadüf oldu.
“Evren beni yönlendiriyor.”
Bir süre sonra kişinin her deneyimi tek bir metafizik anlatıya girebilir.
Burada problem “üçüncü göz” değildir.
Problem yorumlama esnekliğinin kaybolmasıdır.
Kişi artık:
“Belki.”
diyemiyorsa,
“Bilmiyorum.”
diyemiyorsa,
alternatif açıklamaları değerlendiremiyorsa,
orada dikkat etmek gerekir.
Gerçek farkındalık insanı daha katı yapmamalıdır.
Daha açık yapmalıdır.
Üçüncü göz ve spiritüel ego
Burada yine çok önemli bir tuzağa geliyoruz.
“Ben görüyorum, başkaları göremiyor.”
Bu cümle çok tehlikelidir.
Çünkü insana çok güçlü bir üstünlük hissi verebilir.
“Ben uyanığım.”
“Onlar uyuyor.”
“Benim üçüncü gözüm açık.”
“Onlar düşük bilinçte.”
İşte burada üçüncü göz açılmamış olabilir.
Ego yalnızca yeni bir gözlük takmış olabilir.
Gerçek basîret insana yalnızca başkalarını göstermez.
Önce kendisini gösterir.
Kendi kibrini.
Kendi korkusunu.
Kendi savunmasını.
Kendi projeksiyonlarını.
Kendi kör noktalarını.
Eğer içsel çalışma kişiyi sürekli başkalarının bilinç seviyesini ölçen birine dönüştürüyorsa orada sorgulanması gereken bir şey vardır.
Çünkü başkalarının körlüğünü görmek kolaydır.
Kendi körlüğünü görmek zordur.
Belki üçüncü gözün gerçek testi tam da budur.
Basîret ile yargı arasındaki fark
İnsan bazen:
“Ben onun enerjisini gördüm.”
diyerek aslında kendi yargısını mutlaklaştırabilir.
Birini sevmez.
“Enerjisi karanlık.”
der.
Birine güvenmez.
“Aurası kötü.”
der.
Birinin davranışı onu rahatsız eder.
“Düşük frekansta.”
der.
Burada metafizik dil psikolojik projeksiyonu gizleyebilir.
Bu nedenle basîret dediğimiz şeyi daha dikkatli düşünmek gerekir.
Basîret:
her şey hakkında hüküm vermek değildir.
Belki tam tersidir.
Bir şeyin yalnızca görünen yüzünden ibaret olmadığını fark edebilmek.
Kendi yorumunu da sorgulayabilmek.
“Ben böyle hissediyorum ama bu, onun kesin gerçeği olmayabilir.”
diyebilmek.
İşte bu daha güçlü bir içsel görmedir.
Pleiades açısından üçüncü göz nasıl ele alınabilir?
Pleiades yaklaşımında üçüncü gözü doğrudan fiziksel bir organ ya da mistik süper güç olarak sunmak yerine algının derinleşmesi şeklinde ele almak daha sağlıklıdır.
İnsan normalde yaşadığı şeyin içinde kaybolur.
Düşünce gelir.
Onu gerçek sanır.
Duygu gelir.
Onu kimliği sanır.
Tetiklenir.
Karşı tarafı suçlar.
Korkar.
Kaçar.
Tekrar aynı döngüye girer.
Sonra çalışma derinleşir.
Bir anda daha önce görünmeyen şey görünmeye başlar.
“Kızgınlığımın altında aslında değersizlik korkusu var.”
“Bu insana değil, geçmişte yaşadığım bir şeye tepki veriyorum.”
“Sürekli onay arıyorum.”
“Kontrol ettiğimi sanıyordum ama aslında korkuyorum.”
“Ben özgür seçim yaptığımı düşünüyordum fakat aynı kalıbı tekrar ediyorum.”
İşte burada üçüncü göz fikri çok güçlü bir metafora dönüşür.
Çünkü insan gerçekten daha önce göremediği şeyi görmektedir.
Ama bu görüntü alnının ortasında değildir.
Hayatının içindedir.
Bir deneyimin gerçek değeri nasıl anlaşılır?
Meditasyonda mor ışık gördün.
Peki sonra ne oldu?
Alnında güçlü bir basınç hissettin.
Peki sonra ne oldu?
Geometrik şekiller gördün.
Peki sonra ne oldu?
Bedenin titredi.
Peki sonra ne oldu?
Bir insanın enerjisini hissettiğini düşündün.
Peki sonra ne oldu?
Bu soru sürekli sorulmalıdır:
Sonra ne oldu?
Daha farkında oldun mu?
Yoksa deneyimin peşine mi düştün?
Daha az yargılamaya mı başladın?
Yoksa kendini daha üstün mü hissettin?
Daha açık mı oldun?
Yoksa her şeyi metafizik açıklamalarla mı kapattın?
Daha fazla soru mu doğdu?
Yoksa artık her şeyi bildiğini mi düşünüyorsun?
İşte üçüncü gözün açılmasını ölçmek için belki en iyi kriter budur.
Daha çok fenomen değil.
Daha çok görme.
Belki üçüncü göz zaten açık, fakat başka yere bakıyoruz
İnsan çoğu zaman üçüncü gözünü “açmak” için teknik arıyor.
Şu nefesi yap.
Şu mantrayı söyle.
Kaşlarının arasına odaklan.
Şu frekansı dinle.
Şu kristali koy.
Fakat belki mesele yeni bir göz üretmek değildir.
Belki zaten sahip olduğumuz farkındalığı sürekli dışarıya harcadığımız için içeriyi göremiyoruz.
Osho'nun üçüncü göz için kullandığı “görüşün yeniden ayarlanması” benzetmesi burada anlam kazanıyor.
Dışarıyı görmeye alışmışız.
Kim ne yaptı?
Kim ne söyledi?
Beni kim seviyor?
Kim beni reddetti?
Kim haklı?
Kim yanlış?
Dikkat sürekli dışarıda.
Sonra bir gün yön değişiyor.
Ben neden bu kadar etkilendim?
Bende ne tetiklendi?
Bu düşünce nereden geliyor?
Bu korku gerçekten bugüne mi ait?
Bu davranışı neden tekrar ediyorum?
İşte göz burada içeri dönüyor.
Belki “üçüncü gözün açılması” dediğimiz şeyin en sade ve en güçlü anlamı budur:
İnsan ilk kez kendisini, kendisi olduğunu sandığı hikâyenin dışından görebilmeye başlar.
Ve bu olduğunda mutlaka mor ışık görmek gerekmez.
Vizyonda semboller görmek gerekmez.
Alında baskı hissetmek gerekmez.
Başka insanların auralarını görmek gerekmez.
Belki hiçbir olağanüstü şey olmaz.
Ama hayatında aynı tartışma başladığında, daha önce otomatik biçimde verdiğin tepkiyi vermeden bir saniye önce kendini görürsün.
O bir saniye küçümsenmemelidir.
Çünkü yıllardır seni yöneten mekanizma ilk kez görünür hâle gelmiştir.
Ve görünür hâle gelen şey artık tamamen bilinçdışı değildir.
Belki gerçek içsel görme burada başlar.
Üçüncü göz dışarıda görünmeyeni görmek değilse?
Belki asıl mesele içeride yıllardır gözümüzün önünde duran şeyi ilk kez görebilmektir.
Ve belki basîret tam olarak budur:
Daha uzağı görmek değil, daha derini görmek.
4. makale tamamlandı. Burada duruyorum. Onayından sonra 5. makale olan “Telepati Nedir? Sezgi, Tesadüf ve Zihinsel İletişim Arasındaki Fark” ile devam edeceğim.
Bilgilendirme notu: Bu yazıdaki ezoterik ve ontolojik değerlendirmeler Şeref Tolga Kuralay’ın kişisel görüş ve yorumlarıdır. Bilimsel olarak doğrulanmış gerçekler veya sağlık önerileri olarak sunulmaz.